UMUDUN İZİNDE: MAVİ KELEBEKLER (Srebrenitsa Katliamı)

Kelebeklerin bitkiler dünyasında büyük bir önemi vardır: Polenleri bitkiden bitkiye taşıyarak meyvelerin, sebzelerin ve çiçeklerin yeni tohumlar üretmesine yardımcı olurlar. Orta Avrupa’da yaşayan mavi kelebekler, farklı ortamlarda bulunur. Bazı cinsler sıcağı sever ve güneşli açık alanlarda görülür bazı cinsler çalılıklarda ve orman kenarlarında uçar, bazıları da ağaçların tepesindedir. Peki ya Bosnadakiler? Onlar ölüm çiçeği olarak adlandırılan Artemis’i çok sever ve sadece onun kokusuna gelirler.

 Yugoslavya iç savaşı sırasında 11 Temmuz 1995’te başlayan Bosna-Hersek Savaşı’nın umutlarıdır mavi kanatlı kelebekler. Birleşmiş Milletler 1993 yılında Srebrenitsa’yı Boşnaklar için “güvenli bölge” ilan etmişti. Ancak umulduğu gibi olmadı. Bosnalı Sırpların iki yıl süren kuşatması sonrası Temmuz 1995’de Srebrenitsa düştü. Binlerce Boşnak erkek, kadın ve çocuk, Potocari’de bulunan Hollandalı askerlerin denetimindeki BM barış gücü karargâhına sığındı.

Hollandalı askerler karargâha sığınanlara burada güvende olacaklarını söyledi. Ancak askerler Bosnalı Sırp güçlerin kampı kuşatması üzerine binlerce Boşnak’ı, Sırplara teslim etti. Sırp güçler karargâha sığınanlar arasından ayırdıkları 300 erkeği kamyonlarla götürüp öldürdü. Kadın ve çocuklar da Bosna’nın diğer kesimlerine götürüldü.

Kasabada 8 binden fazla yetişkin Müslüman erkek, 35 binden fazla erkek çocuk katledildi. Geride kalan eşleri, anneleri ve kız kardeşlerinden oluşan 50 binlik genç ve yetişkin kadın ise defalarca tecavüze uğradı. Tecavüzden olan Sırp bebekleri doğurmak istemeyenler katledildi, geride kalanlar ise doğurana kadar hapishanelerde türlü işkencelere maruz kaldı.

Srebrenitsa’da yaşananlar, “II. Dünya Savaşı’ndan sonra Avrupa’daki en büyük katliam” olarak nitelendiriliyor. Peki dünyanın tepkisi ne olmuştu?

BM’nin yargı organı Uluslararası Adalet Divanı 2007’de, kasabada yaşananları “soykırım” olarak nitelendirmiş ancak sorumlusunun Sırbistan olmadığına hükmetmişti. Rusya ise 2015’te BM Güvenlik Konseyi’ne sunulan ve kasabada yaşananları “soykırım” olarak nitelendiren bir karar tasarısını veto etmişti. Hollanda’nın Lahey kentinde eski Yugoslavya için kurulan Uluslararası Ceza Mahkemesi ise katliamdan sorumlu tutulan Bosnalı Sırp General Ratko Mladiç’i soykırımdan, insanlığa karşı suç işlemekten ve Srebrenitsa katliamından suçlu bularak müebbet hapis cezasına çarptırmıştı.

İstatistiklere göre Bosna’da yaşanan olaylar geride 35 bini çocuk 312 bin ölü, 18 bin kayıp bıraktı. Bunlardan 10’unun yeri Kameniça’da ortaya çıkarılan toplu mezar sayesinde artık biliniyor. Bilinmeyen ise bulunan bu son toplu mezardan parçalanmış bedenleri çıkarılanların soykırım suçu mağduru mu, yoksa savaş suçu mağduru mu oldukları?

                     

Mavi Kelebeğin İzinde

Katliam yapanlar toplu mezarları gizlemek için çevrenin bitki örtüsüne uygun bitkilerle yeşillendirmişler, uydu resimleri için manyetik değişkenlik taraması yapılamasın diye mezarların içine metal parçalar bırakmışlardı. Suç izlerinin saklanmasında gösterilen bu özen belki asla bulunamayacak toplu mezarların bulunmasını sağladı. Toprağın bu kadar çok kurcalanması, gömülen cesetlerin toprağı beslemesi sonucunda topraktan “Artemis” isimli çiçekler filizlenmeye başladı. Sadece bu bitkiyle beslenen mavi kelebekler de hızla çoğaldı. Toprağın jeolojik yapısının değişmesi, toplu mezarların üzerinde çıkan ve kanat kenarları beyaz bir çizgi ile çember halinde çevrili olan mavi kelebekleri besleyen Artemisleri çoğalttı. Halk arasında ölüm çiçekleri olarak nam salan Artemis’in izinden giden araştırmacılar, Bosna’da bu çiçeklerin üzerindeki mavi kelebekleri takip ederek 300 toplu mezar buldular. Bu çiçeklerin yakınında yapılan araştırmalar sonunda ise 500 bin toplu mezar bulundu. Mavi kelebeğin izindeki umut arayışı hala devam ediyor…

                                           

Tarih, sadece Müslüman oldukları için mazlumlara yapılan bu katliamı unutmadı! Siz de unutmayın istedik.