ÇAĞDAŞ TÜRK DAMGALARI -4-

İşbu gerekçelerden ötürü, Türkiye Türkçesi için Çağdaş Türk Damgaları önerisini sunuyorum.

YAZIM KURALLARI
1. Sağdan sola doğru yazılıp okunur.
Yazıtlarda yön hep sağdan sola veya saat yönünüñ tersine çévrildiğinde yukarıdan aşağı olmuştur. Bu öñeride yalñızca sağdan sola yönü bulunmaktadır (Türk Dili Dérneği, 2017:62).
2. Kalıñ seslemlerde kalın damgalar, ince seslemlerde ince damgalar kullanılır.
Örneğin baba kalın seslemli, bebe ince seslemlidir. Bu yüzden baba yazarken kullanacağımız /b/ damgaları kalıñ, bebe yazarken kullanacaklarımız ise ince /b/ damgası olacaktır.

ABaB (baba) : aB (ba) + aB (ba) sağdan
Abab (bebe) : ab (be) + ab (be)

3. İki ünsüz yanyana ise, ikisiniñ de adları okunur.
kl örneğinde iki damga da ünsüz olduğu için adları olan /el/ ile /ek/ diye okunur, ortaya elek diye bir sözcük çıkar. KY örneğinde de iki ünsüz yan yana olduğu için adları okunur: ayak.

4. Bir ünsüz bir ünlü ile yan yana ise seslem oluşur.
Üs örneğinde /es/ damgasınıñ soluna /ü/ ünlüsü geldiği için sü biçiminde okunur. Sağına gelseydi sü bu kéz üs biçiminde seslem oluşacaktı.

5. Seslemleme uygulanır.
Damga séçimleri seslemlere göre tek tek uygulanır. Örneğin kale sözcüğünü yazmak istediğimizde, burada iki seslem olduğunu görüyoruz: ka + le. İlk seslem olan ka kalıñ, ikinci seslem olan le ise incedir. Bu durumda ilkinde kalıñ damgalar, ikincisinde de ince damgalar yazılır:
(kale) alaK : (le) al + (ka) AK
Kimi damgalar ise yansız olduğundan bélirsiz durumlar da oluşturabilir. Yine de bélirsiz durumlar Türkçe kökenli sözcüklerde az görülür, çoğunlukla başka dillerden alıntı olan sözcükler kalıñlık, incelik açısından bélirsizlik içerebilir.

Her damga iki yöne doğru seslem oluşturabilir. Bir ünsüzüñ seslemi ne yöne oluşturacağı soñraki damgaya bağlıdır. Ünsüz yanında ünlü varsa ünsüz damganıñ yönü ünlüye doğrudur. Yoksa ünsüzler çiftler hâlinde seslem oluştururlar. Ünsüz sesler için B, ünlü sesler için A harflerini kullanırsak, tek seslemi A, AB, BAB, BA diye 4 biçime ayırabiliriz. Bu durumda iki seslemli sözcükleri 8 biçime ayırabiliriz.

Sözcüğüñ ilk iki damgası ünsüz damgaysa, başında ilk damganıñ doğal ünlüsü varmış gibi düşünülür: RK sözcüğü akar diye okunurken RaK sözcüğü kar diye okunur. Tek seslemli ve tek damgalı sözcüklerde bu durum doğal olarak ortaya çıkar.

(devamı gelecek sayıda)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir