Türkiye’deki Endemik Hayvan Türleri – Oklu Kirpi

Oklu kirpiler, şehirde gördüğümüz kirpilerden farklı olarak daha büyük bir gövdeye, daha uzun dikenlere, daha farklı renklere sahip kirpilerdir. Bu canlılar ülkemizin özellikle güneyinde ve Marmara bölgesinin bir bölümünde yaşamakta. Sanılanın aksine oklu kirpiler oklarını fırlatmazlar, tehdit algıladıkları zaman oklarını kabartıp birbirine vurarak ses çıkarırlar.
Oklu Kirpi; Kirpiye benzeyen, ondan daha iri, dikenleri daha uzun bir hayvandır. Eski Dünya’ nın sıcak bölgelerinde yaşar. Sırtı, başından arkaya doğru uzayan sivri, uzun dikenlerle kaplıdır.
Oklu kirpiyi, âdi kirpiyle karıştırmamalıdır. Kirpi böcekçillerdendir, oklu kirpi ise kemirgen memelilerdendir. Meyva, bitki kökleri yiyerek beslenir. Bir tehlikeyle karşılaşınca düşmanını korkutmak için dikenlerini dikleştiriverir. Daha çok geceleri dolaşır, tek başına yaşar. Otlar, bitkiler arasında uzu zaman yürür, ağaçlara tırmanamaz. Sırtındaki dikenler zaman zaman deri değiştirmeyle düşer, yerine yenileri çıkar. Yunanistan, İtalya, İspanya, Kuzey Afrika, Anadolu’da yaşayan bir cinsinden başka, Çin’de, Hindistan’da, Afrika’nın sıcak bölgelerinde yaşayan cinsleri de vardır.
Bu hayvana «oklu kirpi» adının verilmesi, sırtındaki dikenleri bir ok gibi fırlattığı sanıldığından ileri gelmiştir. Anlatılanlara göre, oklu kirpi, bir düşmanıyla karşılaşınca, sırtını kabartıp, dikenlerini uzaktan ona fırlatarak kendini korur. Yalnız, bu bir hikâyeden ibarettir, bilim adamlarının yaptıkları incelemelere göre, bunun gerçekle hiçbir ilgisi yoktur. Hayvan, düşmanının karşısında sırtını kabartırsa da ok fırlatmaz.
Omurgalı hayvanlardan memeliler sınıfının kemiriciler takımının yalın-dişliler alttakımının oklukirpimsiler bölümüne giren bir familyası (Hystricidael). İri ve dikenli kemirgenlerdir. Kimi sınıflandırmalara göre birbirlerinden kesinlikle ayrılan iki familyanın üyeleridirler. Bunlardan biri Amerika kıtasında, öteki Eski dünyanın çoğunlukla tropikal kesimlerinde yaşar.
Amerika’daki Erithizontidae, Eskidünyadaki ise Hystricidae adını taşır. Afrika’da ve güney Asya’da yaşayanlar dünyanın en iri kemirgenleridir. Ancak bunlar arasında büyük farklar bulunur; örneğin kimi türlerin dikenleri fırçayı andıran sertçe kıllardır. Tepelikirpiler gibi kimi türlerin dikenleri ise 35 cm uzunluğa varabilen oluşumlardır.
Eskidünya türlerinin içinde en çok bilinenleri Hystrix cinsinden olan tepeli kirpilerdir. Bunlar Güney Afrika’dan Hindistan’a kadar uzanan savanlarda ve bozkırlarda yaşarlar. Ağırlıkları 25 kg., boyları 85 cm. kadardır. Siyah beyaz halkalı okları sırt kesiminde çok uzundur. Bu oklar, kirpinin savunma araçlarıdır.
Kuyruk ucundaki içi boş kıllar birleşerek bir bardak biçimi almıştır; bunlar bir takırtı çıkarırlar. Özellikle hayvan kuyruğunu sallarken bu ses oldukça yüksektir. Oklu kirpi (Hystrix cristatal Sahra’dan Tanzania’ya kadar olan kesimde yaygındır. Buna benzeyen türlerden Hystrix africaeaustralise Afrika’nın güneyinde, Hystrix indicaya ise Türkiye ile Arabistan’dan, Hindistan ve Seylan’a kadar rastlanır.
Gece hayvanı olan tepeli kirpiler gündüz saatlerini bayırlarda, kazdıkları çukurlarda, ya da kaya oyuklarında geçirirler. Hepsi kara hayvanıdır; çeşitli bitkileri yiyerek beslenirler. En çok yedikleri şeyler kökler ve ağaç kabuklarıdır. Bu nedenle, kökleri yenen bitkilere, kavun, karpuz bahçelerine çok zarar verirler. Çin’in güneyinden Malaya dahil Indonezya’ya kadar olan kesimde oklu kirpilerin Acanthion ve Thecurus cinsleri yaşar.
Tepeli kirpilerle akraba olan bu hayvanların tepelikleri yoktur, vücutları daha küçüktür ve dikenleri de kısadır Atherurus cinsinden olan fırça kuyruklu kirpiler Afrika’nın ve güneydoğu Asya’nın yağmurlu orman kesimlerinde yaşarlar. Bu türler tepeli kirpilerden daha ufak, daha uzun vücutlu ve daha uzun kuyruklu olurlar. Ağaçlara tırmanabilirlerse de kara hayvanı nitelikleri üstündür.
Amerika kıtasında yaşayan Erithizontidae familyasının 12 kadar türü vardır. Bu kirpilerin çoğu orta ve Güney Amerika’da yaygındırlar, ancak Erithizon dorsatum adlı bir türe Meksika’dan Kanada ve Alaska’ya kadar bütün Kuzey Amerika’da rastlanabilir.
Bu tür aşağı yukarı Afrika ve Asya türlerinin büyüklüğündeyse de onlardan daha hafiftir; okları göze çarpacak kadar büyük olduğu halde, hayvan vücudunu gevşettiği zaman deriyi örten uzun kıllar görünümünü alırlar. Okların altında, kalın ve yünümsü kıllarla örtülü sık bir tabaka daha vardır.
Okların ucu sivridir ve düşmanın etine girdiği zaman iğne gibi batar. Erithizon dorsatum türünden olan kirpiler, sanıldığının tersine, oklarını ileri doğru fırlatamazlar. Güneyde yaşayanların aksine, daha çok yerde hareket eden Kuzey Amerika kirpisi gereğinde ağaçlara tırmanıp uzun süre burada kalabilir.

Orta ve Güney Amerika’da yaşayan oklu kirpiler Coendou cinsindendirler. Daha çok ağaçlarda gezindikleri için oklu ağaç kirpileri diye de bilinirler. Dikenleri kısadır; kılları yoktur. Ucu dikensiz olan kuyrukları çok uzundur. Coendou cinsi kirpiler ağaçlar üzerinde dolaşırken, uzun kuyruklarını tutunma organı olarak kullanırlar. Yenidünya oklu kirpilerinin 7 ay kadar süren uzun bir gebelik dönemleri vardır. Bir seferde tek bir yavru doğururlar.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir